De kunst van het faciliteren


Het is donderdagmiddag, kwart over vier. Op tafel liggen vier flip-overs vol met stickies, het whiteboard staat vol pijlen en de deelnemers kijken tevreden. “Wat een productieve workshop was dit!” roept iemand. Je gaat naar huis met een tas vol aantekeningen en een tevreden gevoel. Maar twee dagen later pak je ze erbij en vraag je je af: wat gaan we hier nu eigenlijk mee doen?

Bijna iedereen heeft weleens zo’n workshop bijgewoond en herkent dit. Er is volop energie, er worden ideeën uitgewisseld en iedereen heeft het gevoel dat er iets is bereikt. Maar als de stofwolken van enthousiasme zijn neergedaald blijk je geen steek verder te zijn gekomen. Want welke keuzes kunnen we nu maken? En wat zijn de concrete vervolgstappen? Als je hier geen antwoord op kan geven is het risico groot dat je vellen met stickies in een kast verdwijnen, en de uitkomsten van die ‘productieve workshop’ een stille dood sterven.

Een goede opbrengst vraagt om een ervaren facilitator.

Een workshop met een goede opbrengst gaat niet vanzelf. Het vraagt om iemand die het gesprek leidt zonder het over te nemen. Iemand die ruimte maakt voor iedereen en die aan het eind concreet materiaal in handen heeft om gericht mee verder te gaan. Vaak lijkt het of de facilitator ter plekke alles uit de losse pols doet, maar niets is minder waar. De kunst van faciliteren is vooral de kunst van het voorbereiden. Op de minuut. Zo precies? Ja, zo precies.

Als facilitator heb je dus een behoorlijke klus aan het maken van een goed inhoudelijk programma. Want wil je aan het einde van de workshop een werkbaar resultaat in handen hebben, dan moet je vooraf goed bedenken hoe je daar gaat komen. 

De deelnemers zijn het belangrijkste onderdeel van de workshop en moeten zich prettig en veilig voelen in de groep. Dan pas delen ze eerlijk hun ideeën, visie en zorgen. Mijn taak als facilitator is om voor deze veiligheid te zorgen. Aan de start maak ik daarom altijd een paar afspraken met de groep. Dat alles wat wordt gezegd binnen de muren van de ruimte blijft, foto’s worden alleen gemaakt met toestemming en we stellen ons oordeel uit. Idee-killers worden dus niet toegestaan, want een half idee kan de aanzet zijn naar een goed idee. En die willen we niet missen!

Het gevreesde voorstelrondje is ook een mooi middel om het ijs te breken. Niet standaard het rijtje afgaan met naam en functie, maar kris-kras door de groep iedereen het woord geven. Daarbij werkt het altijd goed om de deelnemers op een andere manier aan elkaar voor te laten stellen. Doordat ze dan onverwachte dingen over elkaar horen is het makkelijker om met elkaar in gesprek te gaan tijdens de workshop én in de pauze.

Verder is het belangrijk om naar de dynamiek van de groep als geheel te kijken. Is iedereen er nog bij, of zijn er afhakers? Neemt één persoon steeds het woord? Dan vraag ik juist een stillere deelnemer zijn of haar mening en zorg dat de hele groep luistert. 

Het andere belangrijke onderdeel van een workshop is uiteraard het programma. Het klinkt tegenstrijdig, maar creativiteit heeft grenzen nodig. Een leeg vel papier is lastiger dan een duidelijke opdracht met een kader. Daarom moet vooraf duidelijk zijn wat die opdracht is, hoeveel tijd ze hiervoor krijgen en wat er dan uiteindelijk op dat lege vel moet staan. Binnen deze grenzen kan de groep dan lekker aan de gang gaan.

Als facilitator is dit voor mij een belangrijk moment, want nu komt alles samen: gaan we het gewenste eindresultaat halen en is de groep hiertoe in staat? Voor mij start dan het fijnmazige spel van de groep de juist richting op sturen zonder teveel te sturen, aanvoelen of de druk kan worden opgevoerd of dat ze toch wat langer de tijd nodig hebben om op stoom te raken. En dat is iets wat je als facilitator moet leren. Door veel vlieguren te maken in deze rol, een paar keer genadeloos onderuit gaan om vervolgens weer op te staan.

UX-ontwerper én workshop-facilitator

Als UX-ontwerper is het onderzoeken van een vraagstuk één van de leukste onderdelen van mijn werk: welk probleem willen we oplossen en voor welke doelgroep? Goed gefaciliteerde workshops verzamelen deze puzzelstukjes, én helpen om iedereen op dezelfde golflengte te krijgen. Daarom is het belangrijk om aan het begin van een digitaliseringsproject hier tijd in te investeren. Want dit is hét moment om alles boven tafel te krijgen: waarom we die app, platform of website willen bouwen, voor wie en wat de beste koersrichting hiervoor gaat zijn. Het voelt misschien als een vertraging, maar uiteindelijk voorkom je daarmee veel gedoe later in het traject. En voorkomen is tenslotte beter dan genezen.

More articles

Scroll naar boven